KHÁNG SINH DỰ PHÒNG TRONG NGOẠI KHOA
Từ khóa
KHÁNG SINH DỰ PHÒNG TRONG NGOẠI KHOA; kháng sinh dự phòng; nhiễm khuẩn vết mổ; NKVM
Vi khuẩn
MRSA; MSSA
1. Mục tiêu
Hướng dẫn sử dụng kháng sinh dự phòng phẫu thuật an toàn, hiệu quả.
2. Hướng dẫn chung
2.1. Khái niệm:
Kháng sinh dự phòng phẫu thuật là kháng sinh sử dụng trong quá trình phẫu thuật/thủ thuật nhằm dự phòng nhiễm khuẩn tại vị trí phẫu thuật.
2.2. Mục đích sử dụng kháng sinh dự phòng:
Dự phòng nhiễm khuẩn tại vị trí phẫu thuật
Dự phòng biến chứng và tử vong liên quan tới nhiễm khuẩn vết mổ
Giảm thời gian và chi phí nằm viện
Kháng sinh dự phòng chỉ là một trong số các biện pháp để hạn chế nhiễm khuẩn vết mổ. Để đạt hiệu quả cao, cần tăng cường công tác kiểm soát nhiễm khuẩn cũng như nâng cao ý thức phòng chống nhiễm khuẩn của nhân viên y tế trước, trong và sau phẫu thuật.
2.3. Lựa chọn kháng sinh dự phòng:
Kháng sinh dự phòng khuyến cáo áp dụng cho các phẫu thuật SẠCH và SẠCH NHIỄM. Phẫu thuật nhiễm và bẩn cần chuyển sang kháng sinh điều trị và không được đề cập tới trong hướng dẫn này. Phân loại phẫu thuật trong sử dụng kháng sinh dự phòng được trình bày trong Phụ lục 1.
- Tiêu chí lựa chọn kháng sinh dự phòng:
Kháng sinh phải có phổ tác dụng bao phủ được các chủng vi khuẩn thường gặp nhất tại vị trí phẫu thuật và cũng như tình trạng kháng thuốc tại bệnh viện.
Phải cân nhắc các yếu tố của người bệnh có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ, bao gồm: đã có nhiễm khuẩn từ trước, đã dùng kháng sinh trong vòng 90 ngày trước phẫu thuật, có mang vi khuẩn đề kháng kháng sinh, đã nằm viện kéo dài hoặc có cấy/ghép dụng cụ nhân tạo.
Kháng sinh phải có hiệu quả, độ an toàn cao và tiết kiệm chi phí: nên ưu tiên lựa chọn kháng sinh Cephalosporin.
- Các trường hợp lựa chọn Vancomycin:
Vancomycin kém hiệu quả hơn so với Cefazolin trong dự phòng nhiễm khuẩn sau phẫu thuật gây ra bởi tụ cầu vàng nhạy Methicillin (MSSA). Do đó, chỉ nên sử dụng Vancomycin trong các trường hợp:
Dị ứng Penicillin/Cephalosporin.
Nguy cơ cao nhiễm khuẩn vết mổ do MRSA: có tiền sử nhiễm MRSA; nghi ngờ nhiễm MRSA; phẫu thuật lại trong trường hợp thay van tim nhân tạo, thay khớp hoặc phẫu thuật mạch máu.
Với các phẫu thuật có kèm nguy cơ nhiễm khuẩn do vi khuẩn Gram âm, phải kết hợp Vancomycin với kháng sinh khác phù hợp (ví dụ: Cefazolin, Gentamicin, Ciprofloxacin).
Tham khảo Phụ lục 1 để lựa chọn kháng sinh cho từng loại phẫu thuật.
2.4. Liều dùng kháng sinh dự phòng:
- Liều dùng được tính theo chức năng gan, thận bình thường. Ở bệnh nhân có suy giảm chức năng gan, thận, không cần hiệu chỉnh nếu sử dụng 1 liều duy nhất. Trường hợp kéo dài thời gian dự phòng, nên hiệu chỉnh các liều tiếp theo phù hợp chức năng gan, thận của bệnh nhân (tham khảo Phụ lục 2).
2.5. Đường đưa thuốc:
Tiêm tĩnh mạch/truyền tĩnh mạch (tham khảo Phụ lục 2).
2.6. Thời điểm đưa thuốc:
Lựa chọn thời điểm đưa thuốc phù hợp để đảm bảo kháng sinh đạt nồng độ trong mô cao nhất tại lúc rạch da.
Kháng sinh phải được dùng xong trước khi rạch da và không quá 60 phút trước khi rạch da.
Đối với kháng sinh Beta-lactam, thời gian sử dụng tối ưu nhất là trong vòng 15 – 30 phút trước khi rạch da.
Vancomycin và Ciprofloxacin cần được truyền tĩnh mạch chậm để hạn chế tác dụng phụ, do đó nên bắt đầu dùng trong vòng 2 giờ trước khi rạch da.
Trong trường hợp bệnh nhân đang sử dụng kháng sinh ngay trước phẫu thuật, nếu kháng sinh đó có phổ tác dụng trên các chủng vi khuẩn thường gây nhiễm khuẩn vết mổ thì không cần bổ sung thêm kháng sinh dự phòng khác nhưng cần điều chỉnh thời điểm dùng kháng sinh cho phù hợp, có thể sử dụng thêm 1 liều kháng sinh trong vòng 60 phút trước rạch da.
2.7. Thời gian dùng kháng sinh dự phòng:
Thông thường một liều duy nhất là đủ đối với hầu hết các loại phẫu thuật. Nếu dùng thêm kháng sinh sau mổ, thường không dùng quá 24 giờ sau kết thúc cuộc mổ.
Đối với các phẫu thuật có thời gian kéo dài lớn hơn 2,5 lần thời gian bán thải của kháng sinh hoặc khi có mất máu nhiều, cần sử dụng liều kháng sinh lặp lại trong phẫu thuật theo hướng dẫn tại Phụ lục 2. Khoảng cách dùng thêm liều kháng sinh tính từ thời điểm sử dụng kháng sinh trước đó. Vi dụ: Ampicillin/Sulbactam cần dùng liều nhắc lại sau 2 giờ kể từ thời điểm dùng liều Ampicillin/Sulbactam đầu tiên trước rạch da
3. Phối hợp 2 kháng sinh dự phòng
Trên nhóm bệnh nhân có nguy cơ nhiễm khuẩn vết mổ (NKVM) cao (Phụ lục 3) việc phối hợp 02 loại kháng sinh dự phòng là một chiến lược có chủ đích nhằm mở rộng phổ kháng khuẩn hoặc đối phó với tình trạng vi khuẩn kháng thuốc.
Bệnh nhân được sử dụng phối hợp 02 kháng sinh dự phòng trong trường hợp có ít nhất 01 yếu tố trong hai nhóm yếu tố được phân loại sau:
3.1. Yếu tố nguy cơ nội tại từ phía bệnh nhân
Bệnh tiểu đường: Đặc biệt là những bệnh nhân có mức đường huyết kiểm soát kém trước và trong mổ (chỉ số HbA1c > 7% hoặc đường huyết mao mạch > 180 mg/dL).
Béo phì: Chỉ số BMI > 30 kg/m2. Lớp mỡ dưới da dày, ít mạch máu nuôi dưỡng, dễ tạo khoảng trống (khoang ảo) tích tụ dịch dẫn đến hoại tử mỡ và nhiễm khuẩn.
Suy giảm miễn dịch: Bệnh nhân ung thư đang hóa trị/xạ trị, bệnh nhân HIV/AIDS, hoặc người đang sử dụng Corticoid dài ngày, thuốc chống thải ghép.
Suy dinh dưỡng nặng: Bệnh nhân có chỉ số Albumin huyết thanh < 3.5 g/dL hoặc bị sụt cân nghiêm trọng trước mổ (> 10% trọng lượng cơ thể trong 6 tháng).
Bệnh nhân dị ứng nghiêm trọng với nhóm Beta-lactam: Khi bệnh nhân thuộc nhóm nguy cơ cao nhưng lại bị dị ứng với các thuốc ưu tiên hàng đầu (Beta-lactam), bác sĩ buộc phải phối hợp 2 loại kháng sinh thay thế để đạt được phổ kháng khuẩn tương đương
3. 2. Yếu tố từ bên ngoài
- Phẫu thuật can thiệp vào vùng có hệ vi sinh phức tạp
Khi phẫu thuật đi qua các tạng rỗng chứa cả vi khuẩn hiếu khí và kỵ khí (như đại trực tràng, đường tiêu hóa dưới, hoặc phẫu thuật cắt bàng quang tận gốc có tạo hình bằng đoạn ruột), một kháng sinh đơn độc không thể bao phủ hết các tác nhân này.
Phác đồ phối hợp: Thường dùng một Cephalosporin (thế hệ 1 hoặc 2 để diệt vi khuẩn hiếu khí Gram-dương/Gram-âm) phối hợp với Metronidazole (để diệt vi khuẩn kỵ khí).
Ví dụ: Cefazolin + Metronidazole hoặc Cefuroxime + Metronidazole.
- Bệnh nhân có nguy cơ cao nhiễm vi khuẩn đa kháng thuốc
Nếu bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ cao mang vi khuẩn kháng thuốc như: vừa nằm viện dài ngày, điều trị tại ICU, chạy thận nhân tạo, hoặc có tiền sử nhiễm trùng tái phát... việc dùng 1 kháng sinh cơ bản (như Cefazolin) sẽ có nguy cơ thất bại rất cao.
Phác đồ phối hợp: Phối hợp kháng sinh đích để bao phủ cả vi khuẩn Gram-dương kháng thuốc (MRSA) và Gram-âm đường ruột.
Ví dụ trong phẫu thuật đặt thiết bị nhân tạo vùng tiết niệu/chỉnh hình: Vancomycin (diệt MRSA) phối hợp với Gentamicin hoặc Amikacin (diệt Gram-âm).
3. 3. Các nguyên tắc tối quan trọng khi phối hợp 2 kháng sinh dự phòng
Để việc phối hợp 2 kháng sinh đạt hiệu quả cao nhất mà không làm gia tăng tình trạng kháng thuốc (AMR), cần tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc kiểm soát nhiễm khuẩn sau:
Không phối hợp trùng phổ: Chỉ phối hợp các kháng sinh có cơ chế hoặc phổ kháng khuẩn hỗ trợ lẫn nhau.
Đảm bảo thời điểm đạt đỉnh nồng độ: Cả 2 kháng sinh đều phải được truyền trước khi rạch da hoặc bắt đầu thủ thuật.
Giữ nguyên nguyên tắc "Liều duy nhất": Dù phối hợp 2 loại kháng sinh, mục đích vẫn là dự phòng ngoại khoa. Do đó, chỉ dùng 1 liều duy nhất trước mổ. Việc kéo dài cả 2 loại kháng sinh này thành điều trị 2-3 ngày sau mổ làm tăng độc tính cho thận và kích thích vi khuẩn đột biến kháng thuốc.
PHỤ LỤC 1: LỰA CHỌN KHÁNG SINH DỰ PHÒNG PHẪU THUẬT
Các loại phẫu thuật | Khuyến cáo dự phòng | Kháng sinh thay thế nếu dị ứng Penicillin | |
|---|---|---|---|
Chấn thương chỉnh hình | |||
Các phẫu thuật sạch, bao gồm cả phẫu thuật tứ chi không sử dụng vật liệu nhân tạo | Cefazolin Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Nội soi khớp gối | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Phẫu thuật có sử dụng phương tiện kết hợp xương (đinh, ốc, vít, dây) | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Phẫu thuật tháo dụng cụ kết hợp xương | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin + Gentamicin | |
Nắn xương gãy bên ngoài hoặc cố định bên trong | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Phẫu thuật tủy sống có/không đặt dụng cụ | Cefazolin Cefuroxim Cefamandol Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Phẫu thuật thay khớp: Toàn bộ Bán phần Có cement Không có cement | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Cắt cụt chi dưới không do nhiễm khuẩn | - Cefazolin - Nếu có thiếu máu cục bộ: bổ sung Metronidazol hoặc thay bằng Cefotetan - Ampicillin/Sulbactam | Vancomycin + Gentamicin | |
Phẫu thuật thần kinh | |||
Phẫu thuật cột sống Mở cung sau đốt sống Gắn đốt sống | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Mở hộp sọ | Cefazolin Cefotaxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Đặt dẫn lưu dịch não tủy | Cefazolin Ceftriaxon Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Phẫu thuật tiết niệu | |||
Đặt dụng cụ đường niệu dưới có nguy cơ nhiễm khuẩn, bao gồm sinh thiết tuyến tiền liệt qua trực tràng | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Gentamicin/ciprofloxacin ± clindamycin | |
Phẫu thuật qua niệu đạo như: Cắt tuyến tiền liệt qua niệu đạo (TURP), cắt u bàng quang qua niệu đạo, nội soi niệu quản, nội soi bàng quang niệu quản, lấy sỏi đường tiết niệu ngược dòng | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Gentamicin/Ciprofloxacin ± Clindamycin | |
Tán sỏi thận qua da | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Gentamicin/Ciprofloxacin ± Clindamycin | |
Mổ lấy sỏi niệu quản qua nội soi sau phúc mạc | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Gentamicin/Ciprofloxacin ± Clindamycin | |
Cắt thận hoặc cắt bỏ tiền liệt tuyến triệt căn | Cefazolin Cefamandol Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Gentamicin/Ciprofloxacin ± Clindamycin | |
Cắt bàng quang triệt căn, phẫu thuật bricker, cắt bàng quang và tiền liệt tuyến hoặc cắt bàng quang, niệu đạo, âm đạo, tử cung và các mô ở tiểu khung | Cefazolin+ Metronidazol Cefotetan Ampicillin/Sulbactam | Gentamicin/Ciprofloxacin + Clindamycin/Metronidazol | |
Liên quan đến dương vật hoặc các phẫu thuật thay thế bộ phận giả khác | (Cefazolin/ Vancomycin) + Gentamicin Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin ± Gentamicin | |
Phẫu thuật mở thông bàng quang | Cefazolin + Metronidazol Cefoxitin Ampicillin/Sulbactam | Ciprofloxacin/Gentamicin ± Metronidazol/Clindamycin | |
Phẫu thuật sạch không vào khoang đường niệu | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Ciprofloxacin/Gentamicin ± Metronidazol/Clindamycin | |
Phẫu thuật cắt tinh hoàn, bóc tủy tinh hoàn | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Ciprofloxacin/Gentamicin ± Metronidazol/Clindamycin | |
Phẫu thuật tiêu hóa | |||
Phẫu thuật thực quản - dạ dày – tá tràng | |||
Phẫu thuật mở vào ống tiêu hóa | |||
+ Mở thông dạ dày | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Phẫu thuật không mở vào ống tiêu hóa (cắt dây X , điều trị bệnh trào ngược) | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin + Gentamicin/Ciprofloxacin | |
Phẫu thuật gan - đường mật (bao gồm cả các phẫu thuật tụy) | |||
Phẫu thuật mở hoặc nội soi (nguy cơ cao: bệnh nhân đái tháo đường, > 70 tuổi, mang thai, viêm túi mật cấp, vàng da tắc mật, sỏi ống mật chủ, túi mật mất chức năng, suy giảm miễn dịch) | (Cefazolin/Cefuroxim ±Metronidazol) Cefoxitin Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin + Gentamicin/Ciprofloxacin | |
Phẫu thuật nội soi (nguy cơ thấp) | Cefazolin Cefoxitin Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Phẫu thuật ruột thừa | |||
Viêm ruột thừa | (Cefazolin/Cefuroxim + Metronidazol) Cefoxitin Cefotetan Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin + Gentamicin/Ciprofloxacin | |
Phẫu thuật nội soi sạch | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Phẫu thuật thoát vị bẹn, thoát vị thành bụng | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Thoát vị bẹn có biến chứng, mổ cấp cứu hoặc tái phát | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin | |
Phẫu thuật ruột non | |||
Phẫu thuật ruột non không tắc nghẽn | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin + Gentamicin/ciprofloxacin | |
Phẫu thuật ruột non có tắc nghẽn | (Cefazolin/Cefuroxim + Metronidazol) Cefoxitin Cefotetan Ampicillin/Sulbactam | Metronidazol + Gentamicin/Ciprofloxacin | |
Phẫu thuật vùng đầu – mặt – cổ | |||
Phẫu thuật ung thư sạch – nhiễm | (Cefazolin + Metronidazol) (Cefuroxim + Metronidazol) Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Cắt tuyến giáp | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Cắt tuyến mang tai, cắt amidan | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Cắt hạt xơ dây thanh, u dây thanh | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Phẫu thuật sạch, có cấy ghép vật liệu nhân tạo (không bao gồm đặt ống tai) | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Phẫu thuật đi qua bề mặt niêm mạc | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Phẫu thuật tim mạch – lồng ngực | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Phẫu thuật tim mở bao gồm CABG, thay van tim, đặt dụng cụ hỗ trợ thất VAD | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Phẫu thuật mạch máu vùng chi trên và mạch cảnh có ghép vật liệu nhân tạo Phẫu thuật động mạch chủ bụng Phẫu thuật mạch chi dưới | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Phẫu thuật cắt cụt chi dưới do thiếu máu | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin ± Ciprofloxacin/Gentamicin | |
Phẫu thuật lồng ngực: Cắt thùy phổi, cắt phổi, mở ngực Dẫn lưu màng phổi Nội soi lồng ngực hỗ trợ video | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin ± Ciprofloxacin/Gentamicin | |
Phẫu thuật sản – phụ khoa | |||
Cắt tuyến vú | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Cắt toàn bộ vú có nạo vét hạch | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin + Gentamicin | |
Cắt tử cung đường bụng | Cefazolin Cefuroxim Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin | |
Cắt tử cung đường âm đạo | (Cefazolin + Metronidazol) Cefotetan Cefoxitin Ampicillin/Sulbactam | Clindamycin/Vancomycin + Gentamicin/Ciprofloxacin | |
PHỤ LỤC 2: LIỀU DÙNG, ĐƯỜNG DÙNG KHÁNG SINH TRONG DỰ PHÒNG PHẪU THUẬT
Thuốc | Đường dùng | Liều dùng | Thời gian nhắc lại trong mổ | Liều 24 giờ |
|---|---|---|---|---|
Ampicillin | Tiêm TMC | 2 g | 2 giờ | 1 g mỗi 6 giờ |
Ampicillin/ Sulbactam | Tiêm TMC | 3 g | 2 giờ | 1,5 g mỗi 6 giờ |
Cefazolin | Tiêm TMC | 2 g 3 g nếu >120 kg | 4 giờ (mỗi 2 giờ đối với phẫu thuật tim) | 1 g mỗi 8 giờ |
Cefamandol | Tiêm TMC | 2 g | 3 giờ | 1 g mỗi 8 giờ |
Cefotetan | Tiêm TMC | 2 g | 6 giờ | 2 g mỗi 6 giờ |
Cefoxitin | Tiêm TMC | 2 g | 2 giờ | 2 g mỗi 6 giờ |
Cefoperazon | Truyền TM 30 phút | 1 g | 4 giờ | 1 g mỗi 12 giờ |
Ceftriaxon | Tiêm TMC | 2 g | Không | Không |
Cefuroxim | Tiêm TMC | 1,5 g | 4 giờ | 1,5 g mỗi 8 giờ |
Ciprofloxacin | Truyền TM 1 giờ | 400 mg | 8 giờ | 400 mg mỗi 12 giờ |
Clindamycin | Truyền TM 30 phút | 900 mg | 6 giờ | 900 mg mỗi 8 giờ |
Gentamicin | Truyền TM 30 phút | 5 mg/kg hoặc 2 mg/kg nếu PT < 6 h hoặc mức lọc cầu thận < 30ml/phút | Không | Không |
Metronidazol | Truyền TM 30 phút | 500 mg | 12 giờ | 500 mg mỗi 8 giờ |
Vancomycin | Truyền TM tốc độ không quá 1g/giờ | 15 mg/kg (max 2 g) | 12 giờ | 15 mg/kg mỗi 12 giờ |
PHỤ LỤC 3: ĐÁNH GIÁ BỆNH NHÂN NGUY CƠ NHIỄM KHUẨN VẾT MỔ CAO
Thang điểm đánh giá nguy cơ chuẩn hóa (NNIS/CDC)
Hệ thống Giám sát Nhiễm khuẩn Bệnh viện Quốc gia (NNIS) thuộc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ đưa ra thang điểm từ 0 đến 3 điểm. Bệnh nhân được coi là có nguy cơ NKVM cao khi đạt từ 2 đến 3 điểm.
Thang điểm này dựa trên 3 tiêu chí:
Tiêu chí đánh giá | Cách tính điểm |
|---|---|
1. Phân loại vết mổ | • 0 điểm: Vết mổ sạch (Class I) hoặc sạch - nhiễm (Class II). • 1 điểm: Vết mổ nhiễm (Class III) hoặc bẩn - nhiễm khuẩn (Class IV). |
2. Tình trạng sức khỏe (Điểm ASA) | • 0 điểm: ASA 1 hoặc ASA 2. • 1 điểm: ASA 3, 4 hoặc 5 (Bệnh nhân có bệnh lý toàn thân nặng, đe dọa tính mạng). |
3. Thời gian phẫu thuật | • 0 điểm: Thời gian phẫu thuật < T-hours*. • 1 điểm: Thời gian phẫu thuật kéo dài > T-hours*. |
Ghi chú (T-hours): Là mốc thời gian bách phân vị thứ 75 của loại phẫu thuật đó (Ví dụ: Phẫu thuật cắt dạ dày thường có T-hours là 3 giờ, cắt bàng quang là 4 giờ. Nếu mổ kéo dài hơn mốc này sẽ bị tính 1 điểm).
PHỤ LỤC 4: PHÂN LOẠI PHẪU THUẬT
Loại phẫu thuật | Định nghĩa |
|---|---|
Sạch | Là những phẫu thuật không có nhiễm khuẩn, không mở vào đường hô hấp, tiêu hóa, sinh dục, tiết niệu. Các vết thương sạch được đóng kín kì đầu hoặc được dẫn lưu kín. |
Sạch – nhiễm | Là các phẫu thuật mở vào đường hô hấp, tiêu hóa, sinh dục, tiết niệu trong điều kiện có kiểm soát và không bị ô nhiễm bất thường. Trong trường hợp đặc biệt, các phẫu thuật đường mật, ruột thừa, âm đạo và hầu họng được xếp vào loại vết mổ sạch nhiễm nếu không thấy có bằng chứng nhiễm khuẩn/không phạm phải lỗi vô khuẩn trong khi mổ. |
Nhiễm | Các vết thương hở, chấn thương có kèm vết thương mới hoặc những phẫu thuật để xảy ra lỗi vô khuẩn lớn hoặc phẫu thuật để thoát một lượng lớn dịch từ đường tiêu hóa. Những phẫu thuật mở vào đường sinh dục, tiết niệu, đường mật có nhiễm khuẩn, phẫu thuật tại những vị trí có nhiễm khuẩn cấp tính nhưng chưa hóa mủ. |
Bẩn | Các chấn thương cũ kèm theo mô chết, dị vật hoặc ô nhiễm phân. Các phẫu thuật có nhiễm khuẩn rõ hoặc có mủ |
PHỤ LỤC 5: TIÊU CHUẨN CHẨN ĐOÁN NHIỄM KHUẨN VẾT MỔ
Nhiễm khuẩn vết mổ nông | Nhiễm khuẩn xuất hiện trong vòng 30 ngày sau khi phẫu thuật, chỉ biểu hiện ở da và mô dưới da tại vị trí rạch da, bệnh nhân có ít nhất một trong các biểu hiện sau: - Chảy mủ từ vết mổ - Có phân lập được vi khuẩn từ dịch và mủ thu được tại vết mổ - Có ít nhất một trong các dấu hiệu hoặc triệu chứng sau: đau, sưng, nóng, đỏ và cần mổ bung vết mổ trừ khi cấy vết mổ âm tính - Có chẩn đoán nhiễm khuẩn vết mổ nông từ bác sĩ phẫu thuật hoặc bác sĩ điều trị |
|---|---|
Nhiễm khuẩn vết mổ sâu | Nhiễm khuẩn xuất hiện trong vòng 30 ngày sau khi phẫu thuật nếu không có thủ thuật cấy ghép hoặc trong vòng 1 năm sau khi mổ nếu có thủ thuật cấy ghép. Nhiễm khuẩn tại các lớp cân và/hoặc lớp cơ tại vị trí rạch da, có ít nhất một trong các biểu hiện sau: - Mủ chảy từ lớp cơ (không phải từ các cơ quan hoặc các khoang trong cơ thể) - Vết thương hở da sâu tự nhiên hay do phẫu thuật viên mở vết thương khi bệnh nhân có ít nhất một trong các dấu hiệu hay triệu chứng sau: sốt > 38 độ C, đau, sưng, nóng, đỏ trừ khi cấy vết mổ âm tính - Xuất hiện ổ áp xe hoặc có bằng chứng nhiễm khuẩn liên quan đến vết mổ sâu khi được kiểm tra trực tiếp, trong khi phẫu thuật hoặc kiểm tra bằng phương pháp chẩn đoán hình ảnh. - Có chẩn đoán nhiễm khuẩn vết mổ sâu từ bác sĩ phẫu thuật hoặc bác sĩ điều trị |
Nhiễm khuẩn cơ quan hoặc khoang cơ thể | Nhiễm khuẩn xuất hiện trong vòng 30 ngày sau khi phẫu thuật nếu không có thủ thuật cấy ghép hoặc trong vòng 1 năm sau khi mổ nếu có thủ thuật cấy ghép. Nhiễm khuẩn ở bất cứ vị trí nào của cơ thể (ngoại trừ vết mổ, lớp biểu bì, lớp cơ) liên quan đến quá trình phẫu thuật, có ít nhất một trong các biểu hiện sau: - Chảy mủ từ ống dẫn lưu cơ quan hoặc từ khoang cơ thể - Có vi khuẩn phân lập được khi nuôi cấy dịch hoặc mô cơ quan/khoang cơ thể - Ổ áp xe ở cơ quan hay khoang giữa các cơ quan (được phát hiện qua thăm khám, chẩn đoán hình ảnh hoặc mổ lại) - Có chẩn đoán nhiễm khuẩn cơ quan khoang cơ thể từ bác sĩ phẫu thuật hoặc bác sĩ điều trị Nhiễm khuẩn vết mổ ở cả da hoặc mô dưới da và lớp cơ được xếp vào nhiễm khuẩn vết mổ sâu |
PHỤ LỤC 6: ĐIỂM ASA
Thang điểm ASA đánh giá thể trạng bệnh nhân
Điểm ASA | Thể trạng bệnh nhân |
|---|---|
1 | Bệnh nhân toàn trạng bình thường. |
2 | Bệnh nhân có bệnh lý hệ thống nhẹ - trung bình. |
3 | Bệnh nhân có bệnh lý hệ thống nhưng không ảnh hưởng đến khả năng hoạt động bình thường. |
4 | Bệnh nhân có tình trạng bệnh lý toàn thân nặng, mất khả năng hoạt động bình thường. |
5 | Bệnh nhân có tình trạng rối loạn toàn thân nặng, có nguy cơ tử vong cao trong vòng 24 giờ cho dù có thực hiện phẫu thuật |