Một số nguyên tắc chung sử dụng kháng sinh trong các bệnh nhiễm khuẩn
Từ khóa
kháng sinh, nguyên tắc, sử dụng kháng sinh
Chỉ định và khởi trị kháng sinh
- Chỉ sử dụng kháng sinh khi có bằng chứng nhiễm khuẩn rõ ràng, dựa trên triệu chứng lâm sàng và kết quả cận lâm sàng.
- Lấy bệnh phẩm đúng quy cách (máu, dịch, mô, đờm…) trước khi khởi trị để xác định căn nguyên và làm kháng sinh đồ; không trì hoãn điều trị trong các trường hợp nhiễm khuẩn nặng hoặc đe dọa tính mạng.
- Đánh giá yếu tố nguy cơ kháng thuốc tiền sử dùng kháng sinh, bệnh nền, các can thiệp y khoa (catheter, dẫn lưu, thở máy...) để định hướng lựa chọn thuốc phù hợp.
Lựa chọn kháng sinh ban đầu
- Lựa chọn phác đồ kháng sinh kinh nghiệm ban đầu dựa trên: vị trí nhiễm khuẩn, tác nhân thường gặp, mức độ nặng, dữ liệu kháng thuốc tại cơ sở, đồng thời tham khảo hướng dẫn điều trị hiện hành.
- Trong trường hợp nhiễm khuẩn nặng hoặc sốc nhiễm khuẩn, cần khởi trị kháng sinh sớm (trong giờ đầu tiên).
Liều lượng, đường dùng và điều chỉnh
- Lựa chọn liều dùng thích hợp theo khuyến cáo, đồng thời điều chỉnh liều theo tuổi, cân nặng, chức năng gan – thận và bệnh kèm để tránh thiếu liều hoặc độc tính.
- Ưu tiên đường uống khi khả thi; chỉ sử dụng đường tiêm truyền khi bệnh nặng, không dung nạp được đường uống hoặc hấp thu kém.
Theo dõi và đánh giá đáp ứng điều trị
- Theo dõi diễn biến lâm sàng và các xét nghiệm trong quá trình điều trị; đánh giá lại sau 48–72 giờ để xác định hiệu quả và điều chỉnh liệu pháp khi cần.
- Thực hiện xuống thang kháng sinh (de-escalation) dựa trên kết quả vi sinh và đáp ứng lâm sàng của người bệnh.
- Khi bệnh nhân ổn định, dung nạp tốt, chuyển từ đường tiêm sang đường uống càng sớm càng tốt nhằm giảm chi phí và biến chứng liên quan đến đường tiêm truyền.
Thời gian điều trị
- Sử dụng kháng sinh trong thời gian ngắn nhất có hiệu quả, theo khuyến cáo cụ thể cho từng loại nhiễm khuẩn.
- Tránh kéo dài điều trị kháng sinh không cần thiết để hạn chế kháng thuốc và giảm tác dụng không mong muốn.
Quản lý và phối hợp đa ngành
- Sử dụng kháng sinh hợp lý, tránh lạm dụng trong các trường hợp nhiễm khuẩn không do vi khuẩn hoặc nhiễm khuẩn kéo dài.
- Luôn áp dụng đồng bộ và đầy đủ các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn: vệ sinh tay, sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân, cách ly hợp lý, kiểm soát dụng cụ và môi trường ,…theo hướng dẫn hiện hành.
- Tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm/ICU có kinh nghiệm sử dụng kháng sinh và/dược sĩ lâm sàng trong các trường hợp nhiễm khuẩn nặng, phức tạp, nghi ngờ nhiễm vi khuẩn đa kháng hoặc đáp ứng điều trị kém và những trường hợp cần sử dụng kháng sinh hạn chế kê đơn nhóm 1.