Từ khóa

Hiệu chỉnh liều, Liều tải, Theo dõi nồng độ thuốc, TDM

Hiệu chỉnh, tối ưu

• Hiệu chỉnh liều kháng sinh phải được dựa trên tuổi, cân nặng, chức năng gan-thận và từng loại nhiễm khuẩn.
• Tối ưu hóa liều lượng và chế độ dùng kháng sinh dựa trên đặc tính dược động học/dược lực học (PK/PD) của từng nhóm thuốc. Các nhóm kháng sinh có đặc tính kháng khuẩn (được phản ánh qua các thông số PK/PD đặc trưng) khác nhau:
• Kháng sinh diệt khuẩn phụ thuộc thời gian (T>MIC): Hiệu quả diệt khuẩn phụ thuộc vào thời gian nồng độ thuốc duy trì trên mức nồng độ ức chế tối thiểu (MIC). Nhóm này đòi hỏi duy trì nồng độ thuốc trên MIC càng lâu càng tốt trong mỗi khoảng liều; do đó thường khuyến cáo dùng thuốc với khoảng cách liều ngắn hơn hoặc truyền kéo dài để tối ưu hóa chỉ số T>MIC. Ví dụ, trong nhiễm khuẩn nặng, sốc nhiễm khuẩn hoặc nhiễm khuẩn do vi khuẩn đa kháng, các kháng sinh β-lactam (như piperacillin/tazobactam, carbapenem) nên được dùng dưới dạng truyền kéo dài (3–4 giờ) hoặc truyền liên tục (nếu phù hợp) để nâng cao hiệu quả điều trị.
• Kháng sinh diệt khuẩn phụ thuộc nồng độ: Thông số quan trọng để tối ưu hiệu quả là C_peak/MIC hoặc AUC/MIC. Ví dụ, nhóm aminoglycosid (gentamicin, amikacin) là nhóm kháng sinh phụ thuộc nồng độ, có tác dụng hậu kháng sinh kéo dài, thường được khuyến cáo sử dụng liều cao với khoảng liều thưa (ví dụ: dùng một liều duy nhất mỗi ngày) nhằm đạt tỉ số C_peak/MIC tối ưu.

Liều tải (loading dose)

Là liều kháng sinh khởi đầu cao hơn liều duy trì, được sử dụng trước khi bắt đầu chế độ liều duy trì nhằm mục đích nhanh chóng đạt nồng độ thuốc có hiệu quả điều trị trong cơ thể. Việc sử dụng liều tải đặc biệt cần thiết trong các trường hợp nhiễm khuẩn nặng, cấp cứu (ví dụ: nhiễm trùng huyết, viêm màng não mủ) hoặc khi dùng các kháng sinh có dược động học đặc thù như thể tích phân bố lớn hoặc thời gian bán thải dài. Trong những tình huống này, nếu chỉ dùng liều duy trì thông thường thì sẽ mất nhiều thời gian để đạt được nồng độ thuốc ổn định, do đó cần một liều ban đầu cao để “nạp” thuốc vào cơ thể. Liều tải thường được áp dụng cho một số kháng sinh như vancomycin, colistin hay tigecyclin, ... Sau khi dùng liều tải, tiếp tục sử dụng các liều duy trì theo khoảng cách và hàm lượng khuyến cáo để giữ nồng độ thuốc trong khoảng trị liệu.

Theo dõi nống độ thuốc trong máu - TDM

Đối với một số thuốc cần theo dõi nồng độ thuốc trong máu (Therapeutic Drug Monitoring – TDM) trong quá trình điều trị, nhằm đảm bảo sử dụng kháng sinh an toàn và hiệu quả. TDM đặc biệt có ý nghĩa đối với các kháng sinh có dược động học dao động giữa các cá thể lớn khi dùng cùng 1 mức liều bên cạnh việc có cửa sổ điều trị hẹp . Hiện nay, bệnh viện đã triển khai hoạt động TDM đối với vancomycin, cho phép hiệu chỉnh liều dựa trên nồng độ thuốc đo được nhằm đạt mục tiêu dược động học với giả định MIC = 1 (ví dụ: AUC_24/MIC khoảng 400–600 mg·h/L) qua đó tối ưu hiệu quả điều trị và giảm thiểu độc tính trên thận.